Odpowiedzialność członków zarządu spółki za podatki w świetle nowych wyroków NSA

Zgodnie z ogólną zasadą, wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Odpowiedzialność całym swoim majątkiem ponosi w tym przypadku sama spółka, jako osoba prawna. W KSH przewidziano jednak sytuację, w której do odpowiedzialności mogą zostać pociągnięci członkowie zarządu. Kwestia ta została uregulowana w art. 299 KSH. W podobny sposób unormowano ją także w Ordynacji podatkowej, art. 116 § 1. Tym jednak razem w odniesieniu do członków zarządu wszystkich spółek kapitałowych i ich odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki. Mimo że odpowiedzialności tej można uniknąć, najnowsze orzecznictwo NSA dotyczące zobowiązań podatkowych nieco komplikuje i utrudnia tę kwestię.

Odpowiedzialność członków zarządu w KSH

Z treści art. 299 KSH wynika, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Chcąc uwolnić się od odpowiedzialności, są zobowiązani wykazać, że:

  • we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub
  • w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że
  • niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z ich winy, albo że
  • pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

Odpowiedzialność solidarna, nieograniczona i subsydiarna

Art. 299 KSH wskazuje na odpowiedzialność członków zarządu, a nie wspólników spółki z o.o. Jest to odpowiedzialność za zobowiązania, a nie za szkodę, tak jak na przykład w art. 293 KSH. Odpowiedzialność, o której mowa w tym przepisie, pozostaje odpowiedzialnością solidarną, nieograniczoną, a także subsydiarną. Członek zarządu odpowiada w takim przypadku całym swoim majątkiem (również prywatnym). Pociągnięcie go do odpowiedzialności następuje jednak dopiero wtedy, gdy majątek samej spółki nie pozwala na zaspokojenie żądania, tj. gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. 

Literatura i orzecznictwo spierają się natomiast w zakresie ustalenia charakteru prawnego tej odpowiedzialności. Wśród dwóch najpopularniejszych stanowisk wskazuje się na charakter odszkodowawczy i gwarancyjny. Pierwsze z nich potwierdza liczne orzecznictwo, m.in. uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 7 listopada 2008 r. (III CZP 72/08, OSNC 2009, nr 2, poz. 20), a ponadto wyrok SA w Gdańsku z dnia 28 września 2017 r. (I ACa 1162/16, LEX nr 2441530), czy wyrok SA w Białymstoku z dnia 24 sierpnia 2018 r. ( I AGa 3/18, LEX nr 2571681). Zwolennikami gwarancyjnego charakteru odpowiedzialności członków zarządu jest natomiast m.in. A Karolak i A. Mariański, M. Litwińska, czy K. Osajda.

Pełnienie obowiązków w zarządzie jako przesłanka odpowiedzialności za podatki spółki

Odpowiedzialność członków zarządu spółek (kapitałowych) za zobowiązania podatkowe spółki reguluje natomiast Ordynacja podatkowa. Na uwagę zasługuje tu ostatnie orzecznictwo NSA, w którym to Sąd zajął niezbyt korzystne dla członków zarządu spółki stanowisko. Mowa o wyroku NSA z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1343/21.

Zgodnie z ogłoszoną tezą „Przy ocenie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki nie ma znaczenia ani kwestia podziału zadań między członkami zarządu, ani też niezajmowanie się przez jednego członka zarządu sprawami spółki. Tego typu okoliczności nie stanowią przesłanki do wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki”.

W omawianym przypadku do ustalenia pozostawała kwestia, czy odpowiedzialność za zobowiązania finansowe spółki może zostać przypisana członkowi zarządu, który, zgodnie z ustalonym wewnętrznie podziałem zadań, nie zajmował się w praktyce sprawami finansowymi.

NSA stwierdził, że organy podatkowe nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, ani też materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wykazano tym samym istnienie pozytywnych przesłanek z art. 116 § 1  Ordynacji podatkowej. Zgodnie z treścią tego przepisu, za zaległości podatkowe spółki z o.o., PSA i SA odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

  • nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, albo
  • nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
  • nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Co ważne, jak wynika z § 2 tego przepisu, odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 i art. 52a, powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

W ocenie Sądu pełnienie obowiązków członka zarządu, o którym mowa w powyższym przepisie Ordynacji podatkowej, nie musi oznaczać faktycznego wykonywania tych obowiązków. W odniesieniu do istnienia zaległości podatkowych spółki dla odpowiedzialności członka zarządu bez znaczenia pozostaje to, jak zarząd podzielił się wewnętrznie zadaniami, a także fakt niezajmowania się przez jednego z członków sprawami spółki. Zdaniem NSA nie są to przesłanki, które mogłyby prowadzić do wyłączenia odpowiedzialności. Organ orzekający podkreślił, że osoba podejmująca się piastowania funkcji członka zarządu powinna zdawać sobie sprawę, że charakter prawny tej funkcji oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, ale także odpowiedzialność za sprawy spółki.

W omawianym przypadku nie zachodzą ponadto okoliczności, gdzie mimo formalnego pełnienia funkcji członka zarządu, skarżący nie ma obiektywnie możliwości, aby kierować sprawami spółki, na przykład w związku z chorobą, czy stanem zdrowia.

Niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki jako przesłanka odpowiedzialności członka zarządu za jej długi podatkowe

W grudniu 2022 r. zapadł również inny wyrok NSA, odnoszący się do problematyki odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółki (sygn. akt III FSK 1097/21). NSA zajął w nim stanowisko, zgodnie z którym wniosek o upadłość powinien zostać złożony nie tylko wtedy, gdy spółka zalega z płatnościami względem wszystkich swoich wierzycieli, a nawet wtedy, gdy nie potrafi zaspokoić roszczeń jednego z nich (również, gdy jest to Skarb Państwa). Zdaniem Sądu przyjęcie, że członek zarządu zwolniony jest z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w odniesieniu do jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela – Skarb Państwa, w stosunku do tych, których spółki miałyby co najmniej dwóch wierzycieli.

W omawianym wyroku NSA poruszył jednak jeszcze inną, ważną kwestię – przypomniał, że członek zarządu może skutecznie uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli zgłosi tylko sam wniosek o upadłość, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 u.p.u.n. Nie ma przy tym znaczenia, czy zgłoszenie takiego wniosku faktycznie doprowadzi w konsekwencji do ogłoszenia upadłości. Gdyby doszło zatem do odmówienia przez sąd upadłościowy ogłoszenia upadłości spółki, należy uznać, że członek zarządu, który wystąpił z takim wnioskiem, spełnił przesłankę skutkującą wyłączeniem jego odpowiedzialności.

 

 

Źródło:

Kidyba Andrzej, Dumkiewicz Małgorzata, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, Opublikowano: LEX/el. 2022

Wykupywanie przez pracodawców dodatkowych ubezpieczeń grupowych, którymi objęci zostają następnie pracownicy, to częsta praktyka w wielu zakładach pracy. Przedsiębiorcy decydują się na taki ruch przede wszystkim ze względu na potrzebę lub konieczność zapewnienia swoim podopiecznym poczucia większego bezpieczeństwa. Nierzadko przyczyniają się tym samym do kształtowania pozytywnego wizerunku swojej firmy na rynku i wzrostu jej atrakcyjności dla potencjalnych kandydatów podczas prowadzonej rekrutacji. W związku z ubezpieczeniami pracowników pojawia się jednak pytanie, czy mogą stanowić one koszt dla pracodawcy?

Należy przypomnieć, że zgodnie z podstawową zasadą wyrażoną w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT i art. 22 ust. 1 ustawy o PIT, kosztami uzyskania przychodu są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych odpowiednio w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT i art. 23 ustawy o PIT.

W odniesieniu do wydatków ponoszonych na ubezpieczenie pracowników, którzy, jak powszechnie wiadomo, nie pozostają bez wpływu na przychody firmy, należałoby uznać zatem, że ich ubezpieczenie będzie dla pracodawcy kosztem uzyskania przychodu. W praktyce jednak, zarówno ustawa o CIT, jak i o PIT uregulowały tę kwestię nieco inaczej. Wydatki związane z ubezpieczeniami znalazły się bowiem w art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy o CIT i art. 23 ust. 1 pkt 57 ustawy o PIT, czyli w katalogach zawierających wyłączenia od kosztów uzyskania przychodów. Nie oznacza to jednak, że wyłączeniu podlegają wszystkie z możliwych umów ubezpieczeniowych.

Wydatki na ubezpieczenie pracownika w ustawie o CIT i PIT

Zgodnie z treścią tych przepisów, która pozostaje tożsama, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów:

składek opłaconych przez pracodawcę z tytułu zawartych lub odnowionych umów ubezpieczenia na rzecz pracowników, z wyjątkiem umów dotyczących ryzyka, o którym mowa w dziale I w grupach 1, 3 i 5 oraz w dziale II w grupach 1 i 2 załącznika do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, jeżeli uprawnionym do otrzymania świadczenia nie jest pracodawca i umowa ubezpieczenia w okresie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym ją zawarto lub odnowiono, wyklucza:

  1. a) wypłatę kwoty stanowiącej wartość odstąpienia od umowy,
  2. b) możliwość zaciągania zobowiązań pod zastaw praw wynikających z umowy,
  3. c) wypłatę z tytułu dożycia wieku oznaczonego w umowie.

Wydatki na ubezpieczenie pracownika, które mogą być kosztem pracodawcy

Z powyższego wynika zatem, że w pewnych sytuacjach, po spełnieniu określonych przesłanek, pracodawca ma prawo zaklasyfikować wydatki na ubezpieczenie pracownika jako swój koszt. Będzie mieć to miejsce w odniesieniu do umów dotyczących ryzyka wyszczególnionych w:

dziale I: Ubezpieczenia na życie

  • w grupie 1 (ubezpieczenia na życie),
  • w grupie 3 (ubezpieczenia na życie, jeżeli są związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, a także ubezpieczenia na życie, w których świadczenie zakładu ubezpieczeń jest ustalane w oparciu o określone indeksy lub inne wartości bazowe),
  • w grupie 5 (ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe, jeżeli są uzupełnieniem ubezpieczeń wymienionych w grupach 1-4).

oraz

w dziale II: Pozostałe ubezpieczenia osobowe oraz ubezpieczenia majątkowe

  • w grupie 1 (ubezpieczenia wypadku, w tym wypadku przy pracy i choroby zawodowej: świadczenia jednorazowe, świadczenia powtarzające się, połączone świadczenia, o których mowa w pkt 1 i 2, przewóz osób),
  • grupie 2 (ubezpieczenia choroby: świadczenia jednorazowe, świadczenia powtarzające się, świadczenia kombinowane)

– załącznika do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.

Powyższe przepisy przewidują ponadto dodatkowe warunki, które muszą zostać spełnione, aby wydatek związany z umową ubezpieczenia pracownika został uznany za koszt pracodawcy. Po pierwsze, nie może być on uprawnionym do otrzymania świadczenia z takiej polisy. Po drugie, umowa ubezpieczenia w okresie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym ją zawarto lub odnowiono, powinna wykluczać: wypłatę kwoty stanowiącej wartość odstąpienia od umowy, możliwość zaciągania zobowiązań pod zastaw praw wynikających z umowy, wypłatę z tytułu dożycia wieku oznaczonego w umowie.

Kosztem dla pracodawcy będą zatem przykładowo wydatki związane z polisą NNW, ubezpieczeniem na życie, ubezpieczeniem wypadkowym i chorobowym. W katalogu wyłączeń znajdą się natomiast m.in. szeroko rozumiane ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (m.in. interpretacja KIS z 3.12.2021 r., 0111-KDIB2-1.4010.435.2021.1.AP), które zostały uregulowane w dziale II, grupie 10 – 13, czy ubezpieczenia szkód, obejmujące szkody rzeczowe, spowodowane przez żywioły takie jak ogień, burza, wskazane w dziale II, grupie 8.

Przepisy ustawy o rachunkowości nakładają na podlegające im podmioty obowiązek przeprowadzania na ostatni dzień każdego roku obrotowego inwentaryzacji, czyli szczegółowego spisu, który pozwala określić rzeczywisty stan i wartość majątku przedsiębiorstwa. Termin zakończenia inwentaryzacji w odniesieniu do niektórych składników aktywów mija 15 stycznia 2023 r., z możliwością podjęcia określonych działań już od października 2022 r.

Kto przeprowadza inwentaryzację?

Okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów to jeden z kluczowych elementów rachunkowości.

Obowiązek przeprowadzania inwentaryzacji spoczywa przede wszystkim na firmach świadczących usługi produkcyjne i handlowe, jednakże w określonych przypadkach może dotyczyć także działalności usługowych.

Jaki jest cel przeprowadzania inwentaryzacji?

Inwentaryzację przeprowadza się w celu określenia rzeczywistego stanu aktywów i pasywów przedsiębiorstwa. Pozwala ona na ustalenie poprawności zapisów w księgach ze stanem rzeczywistym oraz zidentyfikowanie przyczyn występowania ewentualnych różnic. Dzięki inwentaryzacji możliwe jest także dokonanie oceny przydatności środków trwałych, czy wykrycie lub zapobieganie  nieprawidłowościom w postaci m.in. posiadania nadmiernej ilości pewnych towarów.

Czego dotyczy inwentaryzacja i jakie są metody jej przeprowadzania?

Inwentaryzacja, zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o rachunkowości, obejmuje w szczególności:

  1. Aktywa pieniężne (z wyjątkiem zgromadzonych na rachunkach bankowych) i papiery wartościowe w postaci materialnej.

Inwentaryzacja przeprowadzana jest drogą spisu ich ilości z natury, wyceny tych ilości, porównania wartości z danymi ksiąg rachunkowych oraz wyjaśnienia i rozliczenia ewentualnych różnic.

  1. Aktywa finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych lub przechowywane przez inne jednostki, w tym papiery wartościowe w formie zdematerializowanej.

Inwentaryzacja przeprowadzana jest drogą otrzymania od banków i uzyskania od kontrahentów potwierdzeń prawidłowości wykazanego w księgach rachunkowych jednostki stanu tych aktywów oraz wyjaśnienia i rozliczenia ewentualnych różnic.

  1. Środki trwałe, do których dostęp jest znacznie utrudniony, grunty oraz prawa zakwalifikowane do nieruchomości.

Inwentaryzacja przeprowadzana jest drogą porównania danych ksiąg rachunkowych z odpowiednimi dokumentami i weryfikacji wartości tych składników.

  1. Składniki aktywów, będące własnością innych jednostek, powierzone jej do sprzedaży, przechowania, przetwarzania lub używania.

Inwentaryzacja przeprowadzana jest drogą spisu z natury. Obowiązek ten nie dotyczy jednostek świadczących usługi pocztowe, transportowe, spedycyjne i składowania.

Termin i częstotliwość inwentaryzacji

Inwentaryzację składników, o których mowa powyżej, przeprowadza się, co do zasady, na ostatni dzień każdego roku obrotowego, jeszcze przed sporządzeniem rocznego sprawozdania finansowego. Jest to podstawowy termin przeprowadzania inwentaryzacji, obowiązujący jednostki, których rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym.

Termin inwentaryzacji zostanie jednak dotrzymany także wtedy, gdy inwentaryzacja składników aktywów (z wyjątkiem aktywów pieniężnych, papierów wartościowych, produktów w toku produkcji oraz materiałów, towarów i produktów gotowych, określonych w art. 17 ust. 2 pkt 4) rozpoczęła się nie wcześniej niż na 3 miesiące przed końcem roku obrotowego (październik), a zakończyła nie później niż 15 dnia następnego roku – wskazuje na to art. 26 ust. 3 pkt 1.

Przepis ten określa ponadto, z jaką częstotliwością należy poddawać inwentaryzacji określone składniki. Nie we wszystkich przypadkach spis musi odbywać się corocznie. Przykładowo, inwentaryzację zapasów materiałów, towarów, produktów gotowych i półproduktów znajdujących się w strzeżonych składowiskach i objętych ewidencją ilościowo-wartościową można przeprowadzać raz w ciągu 2 lat (art. 26 ust. 3 pkt 2). Częstotliwość inwentaryzacji nieruchomości zaliczonych do środków trwałych oraz inwestycji, jak też znajdujących się na terenie strzeżonym innych środków trwałych oraz maszyn i urządzeń wchodzących w skład środków trwałych w budowie będzie z kolei dotrzymana, gdy spis przeprowadzono raz w ciągu 4 lat (art. 26 ust. 3 pkt 3).

Kiedy można odstąpić od przeprowadzania inwentaryzacji?

Przepisy ustawy o rachunkowości przewidują również dwie sytuacje, w których możliwe będzie odstąpienie od przeprowadzania inwentaryzacji. Przedsiębiorcy mogą skorzystać z tego zwolnienia w przypadku:

  • połączenia lub podziału jednostek, z wyjątkiem spółek kapitałowych (odstąpienie przez strony od inwentaryzacji musi nastąpić w drodze umowy pisemnej),
  • zawieszenia działalności, jeżeli zgodnie z art. 12 ust. 3b jednostka nie zamyka ksiąg rachunkowych.

Obowiązek dokumentowania inwentaryzacji

Inwentaryzacja, ze względu na informacje i wyniki, jakich dostarcza, musi zostać odpowiednio udokumentowana i powiązana z zapisami ksiąg rachunkowych, na co wskazuje art. 27 ust. 1.

Wszelkie różnice między stanem rzeczywistym a stanem wykazanym w księgach rachunkowych (zarówno niedobory, jak i nadwyżki) należy wyjaśnić i rozliczyć w księgach rachunkowych tego roku obrotowego, na który przypadł termin inwentaryzacji.

Różnice o znaczącej wysokości

Zgodnie z treścią art. 54 ust. 3, jeżeli na skutek błędu popełnionego w latach poprzednich, który został stwierdzony w danym roku obrotowym lub przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego, nie można uznać sprawozdania finansowego za rok lub lata ubiegłe za spełniające wymagania określone w art. 4 ust. 1, kwotę korekty spowodowanej usunięciem tego błędu odnosi się na kapitał (fundusz) własny i wykazuje jako „zysk (strata) z lat ubiegłych”. Taka sytuacja będzie mieć miejsce, jeśli nadwyżka lub niedobór wykazane podczas inwentaryzacji mają istotną wartość i znacząco wpływają na wynik finansowy przedsiębiorstwa z lat poprzednich.

Środki trwałe wykorzystywane w działalności gospodarczej podlegają amortyzacji. Mimo że co do zasady odpisów amortyzacyjnych dokonuje się drogą systematycznego, planowego rozłożenia ich wartości początkowej na ustalony okres, przepisy w określonych przypadkach zezwalają także na amortyzację jednorazową. Kiedy i po spełnieniu jakich warunków przedsiębiorca może z niej skorzystać?

Na dokonanie amortyzacji jednorazowej zezwala art. 32 ust. 6 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. Wskazuje on, że dla środków trwałych o niskiej jednostkowej wartości początkowej odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe mogą zostać ustalone w sposób uproszczony, przez dokonywanie zbiorczych odpisów dla grup środków zbliżonych rodzajem i przeznaczeniem lub jednorazowo. Przez niską jednostkową wartość początkową należy rozumieć tutaj kwotę do 10 tys. zł.

O amortyzacji jednorazowej mowa jest także w ustawie o PIT i ustawie o CIT. Poza amortyzacją jednorazową przepisy te dopuszczają sytuację, w której środek trwały o wartości nieprzekraczającej 10 tys. zł zostanie zaliczony bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodu (art. 22d ustawy o PIT i art. 16d ustawy o CIT). Wydatki poniesione na jego nabycie będą stanowić koszty uzyskania przychodów w miesiącu oddania go do używania. Podatnik ma zatem wybór w zakresie tego, czy amortyzować środek trwały o niskiej wartości początkowej jednorazowo, czy też zaksięgować go od razu w kosztach uzyskania przychodu.

Amortyzacja jednorazowa środków trwałych powyżej 10 tys. zł

Amortyzacja jednorazowa może zostać zastosowana również względem środków trwałych, których wartość przekracza 10 tys. zł. Odbywa się to w ramach pomocy de minimis, o której mowa w art. 22k ust. 7 – 13 ustawy o PIT oraz art. 16k ust. 7 – 13 ustawy o CIT.

Amortyzacja jednorazowa jako pomoc de minimis została przewidziana dla:

  • podatników, którzy w danym roku rozpoczęli prowadzenie działalności gospodarczej oraz
  • małych podatników.

Wyłączeniu podlegają natomiast podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej, którzy w roku rozpoczęcia tej działalności, a także w okresie dwóch lat, licząc od końca roku poprzedzającego rok jej rozpoczęcia, prowadzili działalność gospodarczą samodzielnie lub jako wspólnik spółki niebędącej osobą prawną, a także wtedy, gdy działalność taką prowadził małżonek, jeżeli między małżonkami istniała w tym czasie wspólność majątkowa. Przepis nie znajdzie ponadto zastosowania do m.in. podatników rozpoczynających działalność, którzy zostali utworzeni w wyniku przekształcenia, połączenia lub podziału podatników, czy przekształcenia spółki niebędącej osobą prawną.

Na gruncie ww. przepisów podatnicy rozpoczynający w danym roku działalność i mali podatnicy mogą dokonywać jednorazowo odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych zaliczonych do grupy 3-8 Klasyfikacji (z wyłączeniem samochodów osobowych), w roku podatkowym, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych – do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym równowartości kwoty 50.000 euro łącznej wartości tych odpisów amortyzacyjnych.

Jak zatem widać, aby skorzystać z amortyzacji jednorazowej środka trwałego o wartości powyżej 10 tys. zł, konieczne jest spełnienie trzech zasadniczych warunków:

  • muszą być to środki trwałe z grupy 3-8 KŚT (z wyjątkiem samochodów osobowych), 
  • ich wysokość nie może przekraczać kwoty 50 tys. euro (do przeliczenia stosuje się średni kurs euro ogłaszany przez NBP na pierwszy dzień roboczy października roku poprzedzającego dany rok obrotowy),
  • z uprawienia można skorzystać w roku podatkowym, w którym środki te zostały zaewidencjonowane.

W przepisach nie doprecyzowano z kolei, że amortyzacji na tych zasadach podlegają wyłącznie nowe środki trwałe, tym samym zezwalając na amortyzowanie również przedmiotów używanych. W ramach pomocy de minimis możliwe będzie ponadto amortyzowanie samochodu ciężarowego. Należy pamiętać także, że we wskazanym limicie 50 tys. euro nie uwzględnia się już zakupu środków trwałych o wartości do 10 tys. zł.

Amortyzacja jednorazowa traktowana jako pomoc de minimis poza samochodami osobowymi nie obejmuje wartości niematerialnych i prawnych oraz środków trwałych zaliczanych do grupy 0, 1, 2 i 9 KŚT.

Amortyzacja jednorazowa środków trwałych do 100 tys. zł

Przepisy ustawy o PIT i CIT, odpowiednio w art. 22k ust. 14 – 21 i art. 16k ust. 14 – 21 zezwalają także na jednorazową amortyzację środków trwałych do wysokości 100 tys. zł w danym roku podatkowym.

Z treści tych przepisów wynika, że podatnicy prowadzący działalność gospodarczą mogą dokonywać jednorazowo odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej nabytych fabrycznie nowych środków trwałych zaliczonych do grupy 3-6 i 8 Klasyfikacji w roku podatkowym, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych – do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 100 tys. zł. Kwota ta obejmuje sumę odpisów amortyzacyjnych i wpłaty na poczet nabycia środka trwałego.

Ponownie i w tym przypadku z treści tego przepisu wyłania się nam kilka warunków, jakie należy spełnić, aby móc powołać się na to uprawnienie:

  • amortyzacji jednorazowej do 100 tys. zł podlegają wyłącznie nowe środki trwałe,
  • środki trwałe muszą należeć do grupy 3-6 i 8 KŚT (amortyzacji nie będą podlegać w tym przypadku żadne środki transportu – samochody osobowe i ciężarowe),
  • z amortyzacji można skorzystać tylko w tym roku podatkowym, w którym dokonano zakupu danego środka i wprowadzono go do ewidencji,
  • w kwocie 100 tys. zł mieszczą się także wpłaty na poczet nabycia środka trwałego, czyli dokonane przedpłaty, zadatki, czy zaliczki.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że wskazany w przepisie limit 100 tys. zł nie odnosi się tylko do jednorazowej wartości środka trwałego zakupionego przez podatnika. Przedsiębiorca może skorzystać z przyznanego mu uprawnienia także wtedy, gdy zakupił kilka środków trwałych o łącznej kwocie do 100 tys. zł. Co jednak ważne, wartość żadnego z nich nie powinna być niższa niż 10 tys. zł. Dopuszcza się ewentualnie sytuację, w której wartość co najmniej dwóch środków trwałych wyniesie co najmniej 10 tys. zł, a wartość początkowa każdego z nich będzie wyższa niż 3,5 tys. zł.

Przedsiębiorcy prowadzący księgi rachunkowe mogą w takim przypadku dla celów rachunkowych dokonywać odpisów amortyzacyjnych z rozłożeniem ich w czasie, w sposób systematyczny (tzw. amortyzacja bilansowa). Dla celów podatkowych możliwe jest z kolei ewidencjonowanie jednorazowych odpisów na kontach pozabilansowych.

Przepisy prawa podatkowego nakładają na podatników szereg obowiązków. Ci z nich, którzy pozostają zarejestrowani także jako podatnicy VAT UE, są zobowiązani składać w urzędzie skarbowym zbiorcze informacje o dokonanych transakcjach.

Informacje zbiorcze, inaczej określane także jako informacje podsumowujące VAT UE, jak wynika z treści art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, są wymagane przy:

  • wewnątrzwspólnotowych dostawach towarów w rozumieniu art. 13 ust. 1 i 3, do których ma zastosowanie art. 42 ust. 1,
  • wewnątrzwspólnotowych nabyciach towarów, o których mowa w art. 9 ust. 1 lub art. 11 ust. 1,
  • dostawach towarów zgodnie z art. 136 ust. 1 lub 2,
  • usługach, do których stosuje się art. 28b, świadczonych na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju, innych niż zwolnionych od podatku od wartości dodanej lub opodatkowanych stawką 0%, dla których zobowiązanym do zapłaty podatku od wartości dodanej jest usługobiorca,
  • przemieszczeniach towarów w procedurze magazynu typu call-off stock, o której mowa w dziale II rozdziale 3b, oraz o zmianach w zakresie tej procedury zawartych w informacjach.

Termin składania informacji podsumowujących VAT UE

Informacje podsumowujące należy składać za okresy miesięczne, za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w terminie:

  • do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu dokonania transakcji (art. 100 ust. 1 pkt 1-4) lub
  • w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano przemieszczenia towarów lub zmiany w zakresie procedury (art. 100 ust. 1 pkt 5).

Konsekwencje nieterminowego złożenia lub braku złożenia informacji podsumowującej VAT UE

Nieterminowe złożenie informacji zbiorczej VAT UE, jak również brak złożenia takiej informacji, jest wykroczeniem skarbowym, na co wskazuje art. 56 ust. 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy. Jak wynika z treści tego przepisu, podatnik, który mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania nie składa w terminie organowi podatkowemu lub płatnikowi deklaracji lub oświadczenia lub wbrew obowiązkowi nie składa ich za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub składa je niezgodnie ze wzorem dokumentu elektronicznego, podlega karze grzywny.

Mimo użytego w przepisie słowa „deklaracja” należy rozumieć przez nią także składane przez podatnika informacje, wykazy, czy zeznania. Zgodnie z art. 53 § 30 k.k.s. użyte w rozdziale 6 kodeksu określenia, a w szczególności: „deklaracja” […] mają znaczenie nadane im w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Chcąc uchronić się od negatywnych konsekwencji popełnionego wykroczenia, przedsiębiorca powinien skorzystać z instytucji czynnego żalu, przewidzianej w k.k.s. Z przepisu tego wynika, że karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie podlega sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania. W zawiadomieniu powinien on ujawnić istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu.

Nie wszystkie składniki majątkowe firmy będą mogły podlegać amortyzacji. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych zawiera listę takich wyłączeń. Znalazły się w niej nie tylko środki trwałe, ale i grunty, a także wartości niematerialne i prawne.

Katalog wyłączeń z amortyzacji został zawarty w art. 16c ustawy o CIT. Jak wynika z jego treści, amortyzacji nie będą podlegać:

1) grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów,

2) budynki, lokale, budowle i urządzenia zaliczane do spółdzielczych zasobów mieszkaniowych lub służących działalności społeczno-wychowawczej prowadzonej przez spółdzielnie mieszkaniowe,

2a) budynki mieszkalne, lokale mieszkalne stanowiące odrębną nieruchomość, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

3) dzieła sztuki i eksponaty muzealne,

4) wartość firmy, jeżeli wartość ta powstała w inny sposób niż określony w art. 16b ust. 2 pkt 2 i 2a,

5) składniki majątku, które nie są używane na skutek zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, w której te składniki były używane (w tym przypadku składników tych nie amortyzuje się od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono albo zaprzestano prowadzenia działalności)

Wyłączenie z amortyzacji – grunty

Grunty znalazły się nie tylko w art. 16c ustawy o CIT, ale i art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. a) tejże ustawy, który zawiera enumeratywny katalog wyłączeń od kosztów uzyskania przychodu. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu za koszty uzyskania przychodu nie uznaje się wydatków na nabycie gruntów lub prawa wieczystego użytkowania gruntów, z wyjątkiem opłat za wieczyste użytkowanie gruntów. Wydatki te będą mogły jednak zostać potraktowane jako koszt uzyskania przychodu w przypadku odpłatnego zbycia gruntu lub prawa wieczystego użytkowania.

Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości zezwala natomiast na amortyzację prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz gruntów służących wydobyciu kopalin metodą odkrywkową (art. 31).

Wyłączenie z amortyzacji – budynki i lokale mieszkalne  

Pkt 2a został dodany do art. 16c przez art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 29 października 2021 r. (Dz.U.2021.2105) zmieniającej ustawę o CIT z dniem 1 stycznia 2022 r. Stan ten prezentował się odmiennie do 31 grudnia 2021 r., kiedy to dozwolone było amortyzowanie nieruchomości mieszkalnych zarówno do celów bilansowych, jak i podatkowych. Wysokość rocznej stawki amortyzacji podatkowej dla budynków i lokali mieszkalnych utrzymywała się na poziomie 1,5% w skali roku. Stawkę w tej samej wysokości podatnik mógł przyjąć również dla celów bilansowych.

Wraz z dodaniem tego przepisu uchylono zarazem art. 16b ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o CIT, który zezwalał na amortyzację nabytego od innego podmiotu i nadającego się do gospodarczego wykorzystania w dniu przyjęcia do używania: spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.

Od 1 stycznia 2022 r. nie można zatem dokonywać odpisów amortyzacyjnych budynków i lokali mieszkalnych dla celów podatkowych. Dotyczy to również tych sytuacji, w których najem stanowi przedmiot działalności podatnika CIT, jak i tych, gdy lokal bądź budynek objęty najmem jest wykorzystywany jako siedziba firmy.

W związku z wprowadzonymi w tym zakresie regulacjami w Polskim Ładzie przewidziano także przepisy przejściowe, obowiązujące do 31 grudnia 2022 r. Jak wynika z treści art. 71 ust. 2 ustawy zmieniającej z dnia 29 października 2021 r., podatnicy podatku PIT i CIT mogą, nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2022 r., zaliczać do kosztów uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne od środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych będących odpowiednio:

  • budynkami mieszkalnymi,
  • lokalami mieszkalnymi stanowiącymi odrębną nieruchomość,
  • spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego lub
  • prawem do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

– jednak tylko w zakresie tych budynków i lokali mieszkalnych, które zostały nabyte lub wytworzone przed dniem 1 stycznia 2022 r.

Wyłączenie z amortyzacji – samochody osobowe

Art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. b) nie uznaje za koszty uzyskania przychodu wydatków poniesionych na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie innych niż wymienione w lit. a) środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, w tym również wchodzących w skład nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanych części. Będą one mogły zostać zaklasyfikowane jako koszty uzyskania przychodu dopiero w momencie ich odpłatnego zbycia. W związku z przytoczonym przepisem nie potraktujemy zatem jako kosztu uzyskania przychodu wydatku poniesionego przez podatnika CIT na zakup samochodu.

Jak wynika ponadto z treści art. 16 ust. 1 pkt 4, kosztem uzyskania przychodu nie są również odpisy z tytułu zużycia samochodu osobowego, dokonywane według zasad określonych w art. 16a-16m, w części ustalonej od wartości samochodu przewyższającej kwotę:

  • 225 000 zł – w przypadku samochodu osobowego będącego pojazdem elektrycznym i napędzanego wodorem
  • 150 000 zł – w przypadku pozostałych samochodów osobowych;

Podczas amortyzacji samochodu osobowego kluczowa pozostaje dlatego jego wartość. Odpisów dokonuje się wyłącznie do kwoty 150 000 zł (lub 225 000 zł jeśli jest to elektryk).

Wdrożone w ostatnich miesiącach przepisy Pakietu Mobilności wprowadziły wiele zmian w sposobie i zasadach wykonywania przewozów międzynarodowych. Jednym z rodzajów transportu, o którym mówiło się w minionym okresie szczególnie dużo, były przewozy cross-trade. Czym jest transport określany jako cross-trade i jak wpłynęły na niego nowe regulacje prawne?

Cross-trade – co to?

Zrozumienie istoty przewozów cross-trade nie nastręcza większych trudności, ponieważ pod pojęciem tym skrywają się przewozy towarów pomiędzy dwoma krajami, w których dokonujący ich przewoźnik nie ma swojej siedziby. Transport cross-trade bywa dlatego określany również jako „duży kabotaż” lub „przerzut”.

Przykładem przewozów cross-trade będzie m.in. transport ładunku przez polskiego przewoźnika mającego siedzibę w Polsce pomiędzy Niemcami a Francją. W praktyce ten rodzaj transportu międzynarodowego występuje z reguły w połączeniu z innymi rodzajami przewozów, w szczególności przewozami bilateralnymi. Taka sytuacja będzie mieć miejsce, gdy na przykład kierowca z Polski jedzie z ładunkiem do Niemiec (przewóz bilateralny), gdzie następuje rozładunek towaru i załadunek nowego, po czym z Niemiec udaje się on do Francji (przewóz cross-trade). We Francji po rozładunku towaru z Niemiec kierowca dokonuje kolejnego załadunku i wraca do Polski (przewóz bilateralny).

Możliwość wykonywania przewozów cross-trade wynika z otwarcia się krajowych rynków europejskich, zapoczątkowanego układem Schengen i regulowanego przepisami unijnymi.  Wśród polskich firm transportowych transport cross-trade był w poprzednich latach jednym z głównych obszarów działalności, pozwalającym przewoźnikom zwiększać swoją konkurencyjność.

Przewozy cross-trade po zmianach wprowadzonych Pakietem Mobilności

Przewozy cross-trade, podobnie jak kabotaż, to dwa rodzaje przewozów międzynarodowych, które podlegają pod nowe przepisy dotyczące delegowania i minimalnego wynagrodzenia, wprowadzone Pakietem Mobilności na początku lutego 2022 r. Z ich stosowania wyłączony jest z kolei tranzyt i transport bilateralny.

W związku z objęciem transportu cross-trade nowymi regulacjami przewozy te wymagają:

  • dokonania zgłoszenia delegowanego kierowcy w systemie IMI;
  • wypłacania delegowanemu kierowcy wynagrodzenia zagranicznego, jakie obowiązuje w kraju, w którym wykonywał on swoją pracę, w wysokości odpowiadającej wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez pracowników tego państwa (kierowca z Polski wykonujący przewóz cross-trade na obszarze Niemiec powinien zatem otrzymać za czas pracy w tym kraju wynagrodzenie zgodne z niemieckimi stawkami);

Należy ponadto pamiętać, że zgodnie z treścią art. 21b ustawy o czasie pracy kierowców, obowiązującym od lutego br., kierowca wykonujący zadania służbowe w ramach międzynarodowych przewozów drogowych nie jest w podróży służbowej w rozumieniu art. 775 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przewozy cross-trade nie mogą być już zatem uznawane za podróż służbową, za którą kierowcy przysługują niepodlegające opodatkowaniu diety i ryczałty za noclegi.

Przypominamy, że do takiego kierowcy w zakresie ustalania podstawy wymiaru:

  • podatku dochodowego od osób fizycznych stosuje się przepisy dotyczące osób zatrudnionych w kraju i przebywających czasowo za granicą, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
  • składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe stosuje się przepisy wydane na podstawie art. 21 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczące pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców.

Przewozy typu cross-trade a kabotaż

W odróżnieniu od przewozów typu cross-trade kabotaż ogranicza się do transportu ładunków pomiędzy różnymi punktami odbioru znajdującymi się w obrębie tylko jednego państwa, innym jednak niż to, w którym zarejestrowany jest pojazd wykonujący taki przewóz. Kabotażem będzie zatem dostarczenie towarów z m.in. Berlina (Niemcy) do Hanoweru (również Niemcy) przez polskiego przewoźnika.  W tym przypadku miejsce załadunku i rozładunku znajdują się w tym samym kraju, natomiast przy przewozach typu cross-trade są to inne państwa (na przykład Niemcy – Francja).

Prowadzenie firmy transportowej z kancelarią LEGALTRANS

W ostatnich miesiącach branża transportowa została doświadczona nie tylko przez przepisy Pakietu Mobilności, ale i pandemię COVID-19 oraz wojnę za naszą wschodnią granicą, która poza destabilizacją sytuacji gospodarczej przyczyniła się także do odpływu kierowców ukraińskich. Wszystkie te czynniki wymusiły na polskich przewoźnikach konieczność szybkiego dostosowania się do nowej, wciąż dynamicznie zmieniającej się sytuacji. Nasza kancelaria LEGALTRANS, jako ukierunkowana na obsługę prawną firm transportowych, aktywnie uczestniczyła i uczestniczy nadal w tym procesie. Zapewniamy naszym klientom kompleksową, stałą opiekę i wsparcie na każdym etapie prowadzonej działalności. Na bieżąco informujemy o nowych przepisach, pomagamy wdrażać w przedsiębiorstwie odpowiednie środki i szybko reagować na następujące zmiany. Objęcie stałą obsługą prawną gwarantuje także dostęp do wiedzy naszych specjalistów oraz szeroką pomoc w innych obszarach, m.in. księgowych, rachunkowych, czy związanych z ewidencjonowaniem czasu pracy kierowców. Zapraszamy do kontaktu lub umówienia się na spotkanie w celu przedstawienia oferty dla Państwa firmy!

Leasing to najpopularniejsza w naszym kraju forma finansowania środków trwałych. Szczególnie chętnie leasingowanym w firmach przedmiotem są samochody osobowe. Po upływie okresu, na jaki zawarto umowę, leasingobiorca może wykupić przedmiot umowy, a następnie dokonać jego dalszej sprzedaży. Na tym etapie pojawia się jednak pytanie dotyczące tego, jak opodatkować taką sprzedaż samochodu. Przypominamy, że przepisy Polskiego Ładu wprowadziły w tym zakresie istotne zmiany w odniesieniu do pojazdów wprowadzanych do majątku prywatnego.

Sprzedaż samochodu po zakończeniu umowy leasingu przed 2022 r.

Przedsiębiorca, który po zakończeniu umowy leasingu zdecyduje się na wykup leasingowanego przedmiotu, może nabyć go zarówno do majątku firmowego, jak i prywatnego.

Przed 1 stycznia 2022 r. nie uznawano za przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej tych przychodów, które podatnik uzyskał ze sprzedaży wykupionego po zakończeniu umowy leasingu samochodu, wprowadzonego do majątku prywatnego. Takie przychody opodatkowywano zgodnie z art. 10 ustawy o PIT. Co więcej, osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółek cywilnych mogli po upływie 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym wykupili auto z leasingu do majątku prywatnego, odsprzedać je bez konieczności płacenia podatku dochodowego PIT (art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT).

Jeśli zatem wykup samochodu z leasingu nastąpił jeszcze w grudniu 2021 r., przedsiębiorca nadal miał prawo sprzedać go według „starych” zasad w 2022 r., czyli bez obowiązku uiszczania podatku. Do samochodów nabytych w ramach kończącej się umowy leasingu po 1 stycznia 2022 r. i wprowadzonych do majątku prywatnego stosujemy natomiast przepisy Polskiego Ładu.

Sprzedaż samochodu po zakończeniu umowy leasingu od 2022 r.

Polski Ład w znaczącym zakresie zreformował przepisy regulujące zobowiązania podatkowe wynikające z umowy leasingu. Od obecnego roku za przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, na co wskazuje art. 14 ust. 2 pkt 19 ustawy o PIT, uznaje się także przychody z odpłatnego zbycia składników będących rzeczami ruchomymi, wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą lub przy prowadzeniu działów specjalnych produkcji rolnej, na podstawie umowy leasingu operacyjnego.

Istotną zmianą jest także wydłużenie okresu, po upływie którego samochód wykupiony z leasingu zostanie uznany za majątek prywatny podatnika. Obecnie nie jest to 6 miesięcy, jak miało to miejsce do 31 grudnia 2021 r., a 5 lat, które liczy się od końca roku podatkowego, w którym nastąpił wykup auta z leasingu. W praktyce oznacza to, że sprzedaż pojazdu przed tym terminem zostanie opodatkowana podatkiem dochodowym ze względu na potraktowanie takiego przychodu jak przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej. Jeśli więc wykup nastąpił przykładowo w czerwcu 2022 r., samochód zostanie uznany za majątek prywatny podatnika po 31 grudnia 2027 r. Dopiero wtedy będzie on mógł dokonać jego sprzedaży bez obowiązku płacenia podatku. W niektórych przypadkach okres ten może wynosić nawet 6 lat.

W tym miejscu należy również przypomnieć, że nowe regulacje dotyczące leasingu, odnoszą się także do podatników opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Ci z nich, którzy dokonali wykupu wcześniej leasingowanego samochodu osobowego po 1 stycznia 2022 r. i zdecydują się na jego sprzedaż przed upływem 6 lat, muszą liczyć się zatem z obowiązkiem opodatkowania takiej sprzedaży ryczałtem.

Przepisy Kodeksu pracy przyznają pracownikom wykonującym pracę w porze nocnej odpowiednie dodatki do wynagrodzenia, również za przepracowanie niepełnych godzin. Jak powinno naliczać się takie dodatki za niepełną godzinę pracy oraz za pracę na przełomie miesiąca?

Kiedy mamy do czynienia z pracą w porze nocnej?

Pora nocna, na co wskazuje treść art. 1517 Kodeksu pracy, obejmuje 8 godzin między godzinami 21:00 a 7:00. Praca w godzinach nocnych może odbywać się zatem od przykładowo 22:00 do 6:00.

Za pracującego w nocy uważa się takiego pracownika, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną. Jeżeli pracujący w nocy wykonuje prace szczególnie niebezpieczne albo związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym, jego czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę.

Dodatek za pracę w porze nocnej

Kwestię dodatku za pracę w porze nocnej reguluje art. 1518 Kodeksu pracy, zgodnie z którego treścią pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów. W stosunku do pracowników wykonujących pracę w porze nocnej stale poza zakładem pracy dodatek może być zastąpiony ryczałtem, którego wysokość odpowiada przewidywanemu wymiarowi pracy w porze nocnej.

Chcąc prawidłowo naliczać dodatek za pracę w porze nocnej, należy pamiętać, że:

  • Po pierwsze, zawsze powinniśmy odnosić się do miesiąca kalendarzowego, w którym pracownik wykonywał pracę w porze nocnej.
  • Po drugie, o wysokości dodatku decyduje wysokość obowiązującego w danym roku minimalnego wynagrodzenia za pracę, a nie wysokość wynagrodzenia zasadniczego pracownika. Przepisy wewnętrzne u pracodawcy mogą wprowadzać w tym zakresie korzystniejsze rozwiązania.
  • Po trzecie, dodatek za pracę w porze nocnej jest naliczany proporcjonalnie za każdy czas pracy nocnej, również za niepełne godziny pracy. 
  • Po czwarte, dodatek za pracę w porze nocnej przysługuje zarówno wtedy, gdy pracownik wykonuje pracę planowaną na porę nocną w rozkładzie lub harmonogramie czasu pracy, jak i wtedy, gdy pracuje w godzinach nadliczbowych. Za pracę w godzinach nadliczbowych pracownikowi przysługuje ponadto (niezależnie od dodatku za pracę w porze nocnej) dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia lub czas wolny od pracy.

Jak ustalać wysokość dodatku za pracę w porze nocnej?

Aby obliczyć wysokość dodatku za pracę w porze nocnej, konieczne jest podzielenie aktualnego, minimalnego wynagrodzenia za pracę przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu. W wyliczeniach pod uwagę bierze się zatem pełny (nominalny) wymiar czasu pracy dla danego miesiąca, a nie zaplanowany dla pracownika lub wynikający z jego wymiaru czasu pracy.

W praktyce wysokość dodatku za pracę w porze nocnej w poszczególnych miesiącach prezentuje się następująco:

  1. styczeń (152 godz.) = 3010 zł/152 godz. = 19,80 zł; 19,80 zł × 20% = 3,96 zł
  2. luty (160 godz.) = 3010 zł/160 godz. = 18,81 zł; 18,81 zł × 20% = 3,76 zł
  3. marzec (184 godz.) = 3010 zł/184 godz. = 16,36 zł; 16,36 zł × 20% = 3,27 zł
  4. kwiecień (160 godz.) = 3010 zł/160 godz. = 18,81 zł; 18,81 zł × 20 = 3,76 zł
  5. maj (168 godz.) = 3010 zł/168 godz. = 17,92 zł; 17,92 zł × 20% = 3,58 zł
  6. czerwiec (168 godz.) = 3010 zł/168 godz. = 17,92 zł; 17,92 zł × 20% = 3,58 zł
  7. lipiec (168 godz.) = 3010 zł/168 godz. = 17,92 zł; 17,92 zł × 20% = 3,58 zł
  8. sierpień (176 godz.) = 3010 zł/176 godz. = 17,10 zł; 17,10 zł × 20% = 3,42 zł
  9. wrzesień (176 godz.) = 3010 zł/176 godz. = 17,10 zł; 17,10 zł × 20% = 3,42 zł
  10. październik (168 godz.) = 3010 zł/168 godz. = 17,92 zł; 17,92 zł × 20% = 3,58 zł
  11. listopad (160 godz.) = 3010 zł/160 godz. = 18,81 zł; 18,81 zł × 20% = 3,76 zł
  12. grudzień (168 godz.) = 3010 zł/168 godz. = 17,92 zł; 17,92 zł × 20% = 3,58 zł.

Praca w porze nocnej na przełomie miesiąca

Powyżej sygnalizowaliśmy, że przy naliczaniu dodatku za pracę w porze nocnej należy kierować się wymiarem pracy przypadającym w danym miesiącu. Praca w porze nocnej może przypadać jednak również na przełomie dwóch miesięcy, co wymaga uwzględnienia dwóch wysokości dodatków. Nie jest w takiej sytuacji możliwe, aby brać pod uwagę dobę pracowniczą, czyli 24 godziny liczone od godziny rozpoczęcia pracy zgodnie z przyjętym rozkładem.

Jeżeli więc pracownik pracował w porze nocnej od godziny 22:00 do 6:00 w nocy z 31 sierpnia na 1 września 2022 r., chcąc wyliczyć jego dodatek za pracę w porze nocnej, powinniśmy ustalić:

  • Dodatek za dwie godziny pracy w porze nocnej przepracowane w sierpniu od 22:00 do 24:00 = 2 godz. x 3,42 zł = 6,84 zł.
  • Dodatek za 6 godzin pracy w porze nocnej przepracowanych we wrześniu od godziny 00:00 do 6:00 = 6 godz. x 3,42 zł = 20,52 zł.

Dodatek za pracę w porze nocnej za przepracowanie niepełnych godzin

Może zdarzyć się również, że pracownik pracuje w porze nocnej niepełne godziny, na przykład 1h 30 min, czy 2h i 45 min. W takim przypadku dodatek nalicza się proporcjonalnie, uwzględniając przykładowe 30 minut lub 45 minut. Jeżeli pracownik przepracował we wrześniu w porze nocnej 1h 30 minut, dodatek wyniesie 3,42 zł za pełną godzinę czasu pracy + 1,71 zł za 30 minut, czyli łącznie 5,13 zł.

Przepisy Polskiego Ładu zwiększyły uprawnienia organów podatkowych w zakresie informacji, jakich mogą one żądać od banków w celu dokonania oceny sytuacji majątkowej podatnika. Aby odpowiedzieć na pytanie, jak kształtuje się obowiązek udzielania takich informacji przez banki oraz inne instytucje kredytowe i finansowe, konieczne będzie odwołanie się do art. 48 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej.

Zmiany wprowadzone do porządku prawnego 1 lipca br. ujednoliciły uprawnienia KAS w zakresie dostępu do informacji bankowych, w sytuacjach, w których organy KAS prowadzą postępowanie przygotowawcze. Postępowanie przygotowawcze wymaga formalnego wszczęcia, które, co więcej, może nastąpić tylko w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego. Nie zmieniły się z kolei uprawnienia organów podatkowych w zakresie żądania informacji podczas postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, o których mowa w art. 49, a ponadto ich uprawnienia na etapie przeprowadzania czynności analitycznych.

Krąg podmiotów uprawnionych do żądania informacji od banków

Zgodnie z treścią art. 48 ust. 1 ww. ustawy podmiotami uprawnionymi do żądania informacji od banku są:

  1. Szef Krajowej Administracji Skarbowej,
  2. naczelnik urzędu celno-skarbowego lub
  3. naczelnik urzędu skarbowego.

Przed dniem 1 lipca br. z wnioskiem o taką informację mógł zwrócić się wyłącznie Szef KAS oraz naczelnik urzędu celno-skarbowego.

Z dalszego brzmienia przepisu wynika jednak, że obowiązek informacyjny spoczywa również na innych podmiotach prowadzących działalność finansową – spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, dostawcach usług płatniczych, czy podmiotach prowadzących działalność maklerską.

Bank udziela informacji na podstawie pisemnego żądania wydanego w związku z wszczętym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi odpowiednio w sprawie o przestępstwa lub wykroczenia oraz przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Należy wyraźnie podkreślić, co robi również samo Ministerstwo Finansów, że przepis art. 48 stosuje się wyłącznie wtedy, gdy jest ku temu uzasadniona przyczyna oraz występuje powiązanie z popełnionymi czynami, będącymi przedmiotem postępowania przygotowawczego prowadzonego w sprawie osoby podejrzewanej o popełnienie tych czynów.

Zakres informacji przekazywanych przez banki organom podatkowym

Bank, po uzyskaniu pisemnego żądania od jednego ze wskazanych w przepisie organów, jest zobowiązany do sporządzenia i przekazania informacji dotyczących osoby fizycznej, osoby prawnej, jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej lub danych pełnomocników wskazanego w żądaniu rachunku bankowego w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w zakresie:

  1. posiadanych lub współposiadanych rachunków bankowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania rachunkami bankowymi, liczby tych rachunków lub pełnomocnictw, obrotów i stanów tych rachunków, z podaniem dat oraz kwot poszczególnych wpływów, dat oraz kwot poszczególnych obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców;
  2. posiadanych lub współposiadanych rachunków pieniężnych, rachunków papierów wartościowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania takimi rachunkami, liczby tych rachunków, a także obrotów, stanów tych rachunków oraz ich historii;
  3. zawartych umów kredytowych lub umów pożyczki, z podaniem okresu, na jaki zostały zawarte, wysokości zobowiązań wynikających z tych kredytów lub pożyczek, celów, na jakie zostały udzielone, i sposobu zabezpieczenia ich spłaty, a także umów depozytowych, umów udostępniania skrytek sejfowych oraz ich historii;
  4. nabytych za pośrednictwem banków akcji Skarbu Państwa lub obligacji emitowanych przez Skarb Państwa, a także obrotu tymi papierami wartościowymi;
  5. obrotu wydawanymi przez banki certyfikatami depozytowymi lub innymi papierami wartościowymi”.

W stanie prawnym przed dniem 1 lipca br. brzmienie pkt 1 wskazywało wyłącznie na obowiązek podania „wpływów, obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców”, z kolei po zmianach przepis ten doprecyzowano o „daty i kwoty poszczególnych wpływów oraz daty i kwoty poszczególnych obciążeń rachunków”.

Zmianie uległ także pkt 3, który rozszerzono o informacje dotyczące „okresu, na jaki zawarto umowę pożyczki lub kredytu”.

Tryb występowania z żądaniami i udzielania informacji

Szef KAS, naczelnik urzędu celno-skarbowego lub naczelnik urzędu skarbowego występuje z żądaniami na piśmie, w którym, na co wskazuje art. 48 ust. 8, określa zakres potrzebnych informacji oraz termin ich przekazania. Termin ten powinien uwzględniać zakres żądanych informacji oraz stopień ich skomplikowania. Przekazanie żądań następuje w trybie przewidzianym dla dokumentów zawierających informacje niejawne o klauzuli „zastrzeżone” w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych.

Bank jest zobowiązany do udzielenia wszystkich informacji nieodpłatnie. Może zrobić to za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznym nośniku danych.

Kara do 10 tys. zł za nieudzielenie informacji w wyznaczonym terminie 

Przypominamy, że Szef KAS lub naczelnik urzędu celno-skarbowego może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10 tys. zł na podmiot, który pomimo prawidłowego wezwania nie udzielił w wyznaczonym terminie potrzebnych informacji lub udzielił ich w niepełnym zakresie.